Chronic Hepatitis in Dogs (ภาวะตับอักเสบเรื้อรังในสุนัข)
Introduction
Chronic hepatitis (CH) คือ ภาวะการอักเสบของตับที่เกิดขึ้นอย่างต่อเนื่องเป็นระยะเวลานาน ส่งผลให้เกิด necrosis และ fibrosis ของเนื้อตับ โรคนี้ถือเป็นโรคตับเรื้อรังที่พบได้บ่อยในสุนัข และมักมีลักษณะการดำเนินโรคแบบค่อยเป็นค่อยไป ทำให้การวินิจฉัยในระยะแรกค่อนข้างยาก
Key Takeaways
- Chronic hepatitis (CH) เป็นโรคตับเรื้อรังที่พบได้บ่อยในสุนัข
- ระยะแรกของโรคมักไม่แสดงอาการ หรืออยู่ในช่วง subclinical phase
- มากกว่า 20% ของสุนัข CH มีค่า liver enzymes สูงผิดปกติ แต่ยังไม่แสดงอาการป่วย
- สาเหตุที่มีหลักฐานสนับสนุนมากที่สุด คือ Copper-associated hepatopathy และ immune-mediated hepatitis
- Liver biopsy ถือเป็น gold standard ในการวินิจฉัย chronic hepatitis ในสุนัข
- สุนัข CH ในระยะ early หรือ mild อาจพบการเปลี่ยนแปลงเพียงเล็กน้อย หรืออาจไม่พบความผิดปกติจากภาพอัลตราซาวด์ได้
What is Chronic Hepatitis? (Chronic Hepatitis คืออะไร)
Chronic hepatitis คือ ภาวะตับอักเสบเรื้อรังที่เกิดขึ้นอย่างต่อเนื่องเป็นระยะเวลานาน จนส่งผลให้เกิดการตายของเซลล์ตับ หรือ necrosis และเกิด fibrosis ของเนื้อตับตามมา
ลักษณะสำคัญของโรคคือการดำเนินโรคแบบค่อยเป็นค่อยไป ทำให้ในระยะแรกของโรคมักตรวจพบได้ยาก โดยเฉพาะในช่วงที่สัตว์ยังไม่แสดงอาการทางคลินิก
- การศึกษาที่ผ่านมาพบว่า อายุเฉลี่ยของสุนัข CH อยู่ที่ 7.2 ปี โดยสามารถพบได้ทุกสายพันธุ์
- ความยากในการวินิจฉัย CH คือระยะที่สัตว์ไม่แสดงอาการอาจกินเวลาค่อนข้างนาน
- ในระยะแรกของโรคมักอยู่ในช่วง subclinical phase
- มีรายงานว่า มากกว่า 20% ของสุนัข CH จะมีค่า liver enzymes สูงผิดปกติ แต่ยังไม่แสดงอาการเจ็บป่วย
Etiology (สาเหตุการเกิดโรค)
แม้ว่าจะมีหลักฐานว่าการเกิด chronic hepatitis ในสุนัขอาจเกี่ยวข้องกับการติดเชื้อ สารพิษ ความผิดปกติทาง metabolic และ immune-mediated disease แต่สุนัข CH ส่วนใหญ่ยังคงถูก classified ว่าเป็นกลุ่มที่ไม่ทราบสาเหตุ
ตาม ACVIM consensus ได้จัดระดับหลักฐานของสาเหตุ chronic hepatitis ในสุนัขไว้ดังนี้
| สาเหตุ | ระดับหลักฐาน |
|---|---|
| การสะสมทองแดงในตับ (Copper-associated hepatopathy) | Strong |
| ภูมิคุ้มกันทำลายตับ (Immune-mediated hepatitis) | Moderate–Strong |
| การติดเชื้อ Leptospirosis | Moderate |
| ความผิดปกติของ α1-antitrypsin | Weak |
| การติดเชื้อ Rickettsial | Weak |
สาเหตุอื่นที่อาจเกี่ยวข้อง
- ความเป็นพิษจากยา เช่น phenobarbital
- การติดเชื้อเรื้อรัง
- ความผิดปกติทางเมตาบอลิซึม
- ความผิดปกติทางพันธุกรรมของการเผาผลาญทองแดง
Clinical Signs (อาการทางคลินิก)
อาการทางคลินิกที่พบในสุนัข chronic hepatitis มีได้หลายรูปแบบ โดยอาการที่รายงานพบ ได้แก่
- กินอาหารลดลง (decreased appetite) 61%
- ซึมลง (lethargy / depression) 56%
- ดีซ่าน (icterus) 34%
- ท้องมาน (ascites) 32%
- PU/PD 30%
- อาเจียน (vomiting) 24%
- ท้องเสีย (diarrhea) 20%
- Hepatic encephalopathy 7.1%
อาการอื่น ๆ ที่อาจพบ ได้แก่
- อุจจาระดำ (melena)
- ปวดท้อง (abdominal pain)
- เลือดออกตามเหงือก (gingival bleeding)
- น้ำหนักลด
อาการที่ค่อนข้างจำเพาะกับโรคตับ คือ ดีซ่านและท้องมาน แต่พบเพียงประมาณ 33% เท่านั้น
Diagnosis (การวินิจฉัย)
การวินิจฉัย chronic hepatitis ในสุนัขต้องอาศัยข้อมูลหลายด้านร่วมกัน ทั้งการตรวจเลือด การตรวจภาพวินิจฉัย และการตรวจชิ้นเนื้อตับ
1. การตรวจเลือด
การตรวจเลือดในสุนัข CH มักพบความผิดปกติ เช่น
- ค่า ALT และ ALP สูง
- Hyperbilirubinemia
- Hypoalbuminemia ในระยะรุนแรง
- ความผิดปกติของการแข็งตัวของเลือด
2. การตรวจภาพวินิจฉัย
Ultrasound เป็นหนึ่งในเครื่องมือที่ใช้ประกอบการประเมินความผิดปกติของตับในสุนัข CH
3. Liver biopsy
Liver biopsy ถือเป็น gold standard ในการวินิจฉัย chronic hepatitis ในสุนัข
Ultrasonographic Findings (ลักษณะอัลตราซาวด์)
ภาพอัลตราซาวด์ตับของสุนัข CH มักพบรอยโรคแบบ diffuse และขนาดของตับอาจแตกต่างกันออกไปได้ ทั้งขนาดปกติ โต หรือเล็กลง แต่โดยส่วนใหญ่มักพบว่าตับมีขนาดเล็กลง หรือ microhepatica โดยเฉพาะในระยะ advanced stage
ลักษณะที่มักพบจากภาพอัลตราซาวด์ตับของสุนัข CH ได้แก่
- เนื้อตับขาวขึ้น หรือ hyperechoic เนื่องจากการเกิด fibrosis หรือ glycogen-type vacuolation
- ในระยะที่โรคพัฒนาไปมากขึ้น มักพบ heterogeneous echotexture ร่วมกับ small hypoechoic nodules
- ความผิดปกติที่พบอาจเกี่ยวข้องกับ concurrent disease เช่น acute inflammation, glycogen หรือ lipid vacuolar change และ benign nodular hyperplasia
End-stage Chronic Hepatitis
ในระยะ end-stage CH มักพบความผิดปกติ ได้แก่
- ภาวะตับเล็ก (microhepatica)
- irregular hypoechoic nodules
- ขอบตับขรุขระ (irregular contour)
การศึกษาที่ผ่านมาพบว่า 14%–57% ของสุนัข CH มีขนาดตับที่ปกติ ดังนั้นในสุนัข CH ระยะ early หรือ mild อาจพบการเปลี่ยนแปลงเพียงเล็กน้อย หรืออาจไม่พบความผิดปกติใด ๆ จากภาพอัลตราซาวด์ได้
นอกจากนี้ยังสามารถพบ portal vein thrombosis (PVT) ในสุนัข CH ได้ โดยมักพบร่วมกับภาวะน้ำในช่องท้อง (ascites), ปวดเกร็งช่องท้อง (abdominal pain) และภาวะเกล็ดเลือดต่ำ (thrombocytopenia)
Standard Medical Management (แนวทางการรักษา)
1. Hepatoprotectants
- S-adenosylmethionine (SAMe)
- Silymarin
2. Copper Chelation (if copper-associated)
- D-penicillamine
- Zinc salts
3. Anti-inflammatory / Immunosuppressive Therapy
- Prednisolone ใน selected cases
4. Antibiotics
- ใช้ในกรณีที่สงสัย infectious cause
5. Diet
- Moderate protein
- Copper-restricted เมื่อมีข้อบ่งชี้
Author
บทความโดย
น.สพ. วิทวัส ศิริเดชรัตนกุล
Founder of Vetprima
References
- Webster CRL, et al. ACVIM Consensus Statement on the Diagnosis and Treatment of Chronic Hepatitis in Dogs. Journal of Veterinary Internal Medicine. 2019.
- Center SA. Diseases of the Liver and Biliary System. In: Small Animal Internal Medicine. 5th ed.
- Watson PJ. Chronic hepatitis in dogs. Veterinary Clinics of North America: Small Animal Practice. 2004.
- Rothuizen J. WSAVA standards for clinical and histological diagnosis of canine liver disease. WSAVA Liver Standardization Group. 2006.
- Penninck D, d’Anjou MA. Atlas of Small Animal Ultrasonography. 2nd ed.
- Nyland TG, Mattoon JS. Small Animal Diagnostic Ultrasound. 3rd ed.
