NEW Canine Pancreatitis

December 8, 2025

Canine Pancreatitis – Clinical Management Protocol

เหมาะสำหรับ: สุนัขที่สงสัยหรือได้รับการวินิจฉัยว่ามีภาวะตับอ่อนอักเสบ (acute / chronic)
จุดสำคัญ: มักพบในสุนัขอ้วน กินอาหารไขมันสูง มีโรคเมตาบอลิกหรือโรคต่อมไร้ท่อร่วม (เช่น DM, Cushing’s, hyperlipidemia) และแสดงอาการปวดท้องชัดเจนกว่าแมว

Clinical Cheat Sheet (สรุปสำหรับใช้ในห้องตรวจ)

นิยาม: การอักเสบของตับอ่อนในสุนัขแบบเฉียบพลันหรือเรื้อรัง ทำให้มีการหลั่งเอนไซม์และ cytokine จำนวนมาก ส่งผลให้เกิด systemic inflammatory response ได้
อาการที่พบบ่อย: อาเจียน (พบได้บ่อยมาก), เบื่ออาหาร, ซึม, ปวดท้องส่วน cranial abdomen, ท้องเสีย (อาจพบหรือไม่ก็ได้), ไข้หรือ hypothermia ในเคสรุนแรง
ท่าทางปวดท้อง: “prayer position” (ก้มช่วงหน้า ยกก้นสูง) หรือเกร็งหนีมือคลำท้อง
Red flags: สุนัขอ้วนหรือกิน high-fat meal แล้วป่วยเฉียบพลัน, มีประวัติ DM / Cushing’s / hyperlipidemia, ค่า cPL/Spec cPL สูงร่วมกับ ultrasound ผิดปกติ
ข้อสำคัญ: ต้องอ่านค่า Spec cPL และผล ultrasound ร่วมกับอาการทางคลินิกเสมอ ไม่ควรใช้ test เดียวตัดสิน

Etiology / ปัจจัยเสี่ยงสำคัญ

Idiopathic: จำนวนมากไม่พบสาเหตุชัดเจน
Dietary:
- กินอาหารไขมันสูง (high-fat diet)
- กินอาหารคน (garbage ingestion, table scraps)
Metabolic / Endocrine:
- Hyperlipidemia (เช่น Miniature Schnauzer)
- Diabetes mellitus
- Hyperadrenocorticism (Cushing’s disease)
Obesity: เพิ่มโอกาสเกิด pancreatitis
Drugs (reported association): glucocorticoids, azathioprine, L-asparaginase ฯลฯ (ยังเป็นระดับ association)
Trauma / ischemia / surgery: ภาวะ hypotension, hypoperfusion, shock

Pathophysiology (แบบย่อ)

การถูกกระตุ้นผิดปกติของ acinar cells → activation ของ trypsin ภายในตับอ่อน
เกิด autodigestion, necrosis, fat saponification
ถ้ารุนแรง → systemic inflammatory response syndrome (SIRS) และ multiple organ dysfunction

Clinical Signs & Physical Examination

Clinical signs ที่พบบ่อย

อาเจียนเฉียบพลัน บ่อย
เบื่ออาหาร / งดกิน
ซึม ไม่ร่าเริง
ท้องเสีย (พบได้ แต่ไม่จำเพาะ)
น้ำหนักลดในเคสเรื้อรัง
เคสรุนแรงอาจมีช็อกหรือ collapse

Physical Examination

ปวดท้องส่วน cranial abdomen: เมื่อคลำท้อง สุนัขดิ้น/ร้อง หรือเกร็งท้อง, อาจเห็นท่า “prayer position”
Dehydration, tachycardia, pulse เบา
ไข้ หรือ hypothermia ในเคส shock
Icterus หากมี biliary obstruction หรือ hepatobiliary involvement

Diagnostic Approach

การตรวจพื้นฐาน

CBC: leukocytosis หรือ leukopenia, left shift, toxic change, anemia ในเคสรุนแรง/เรื้อรัง
Serum biochemistry:
- ALT, ALP, GGT, bilirubin – ประเมิน hepatobiliary involvement
- BUN/Creatinine – ประเมิน renal function และ prerenal azotemia จาก dehydration
- Glucose, cholesterol, triglyceride – สำคัญในเคส hyperlipidemia
- Albumin, globulin, electrolytes (Na, K, Cl)
Urinalysis: SG, protein, glucose, ketone

Pancreas-specific Tests (Spec cPL)

Specific canine pancreatic lipase (Spec cPL): ใช้ร่วมกับประวัติ อาการ และ ultrasound เป็นหนึ่งในแกนหลักของการวินิจฉัย
ค่า cPL สูงสนับสนุน pancreatitis แต่ไม่จำเพาะ 100% (บาง extra-pancreatic disease ก็ทำให้สูงได้)

ประเด็นจาก Cridge et al., 2020:

ความสัมพันธ์ระหว่าง ultrasound pancreatitis score (UPASS) กับค่า Spec cPL อยู่ในระดับค่อนข้างต่ำ
แต่ UPASS มีความสัมพันธ์ระดับปานกลางกับ clinical severity ของสุนัขที่เป็น pancreatitis
สรุป: ไม่ควรใช้ ultrasound หรือ cPL เพียงอย่างเดียว ต้องอ่านร่วมกับข้อมูลทางคลินิก

Ultrasound Criteria

Ultrasonographic findings ที่ร่วมสนับสนุน pancreatitis (อ้างอิง Penninck 2013 และ Cridge 2020):

Pancreatic enlargement:
- ตับอ่อนหนาขึ้น โดยในสุนัขน้ำหนัก 15–30 kg ขนาดเฉลี่ยของ pancreas ประมาณ ~1 cm (Penninck 2013)
- ขนาดสัมพันธ์กับน้ำหนักตัว มากกว่าจะสัมพันธ์กับอายุ
Hypoechoic pancreas: เนื้อเยื่อตับอ่อนมี echogenicity ต่ำลงจาก interstitial edema
Hyperechoic peri-pancreatic fat: ไขมันรอบตับอ่อน echogenic สูงขึ้นจาก fat inflammation/necrosis
Secondary changes อื่น ๆ:
- Fluid accumulation รอบตับอ่อน
- Duodenal wall thickening/duodenitis
- Biliary tract changes (GB wall edema, sludge, bile duct dilation)

Differential Diagnosis Quick List

โรค	จุดเด่นที่ช่วยแยกจาก pancreatitis
Acute hemorrhagic diarrhea syndrome (AHDS/HGE)	ถ่ายเลือดจำนวนมาก, PCV สูง & TP ต่ำ
Foreign body / GI obstruction	อาเจียนรุนแรง, radiograph/US พบ obstruction, intestinal dilation เด่นชัด
Parvoviral enteritis (ในสุนัขเด็ก)	leukopenia, bloody diarrhea, Parvo SNAP positive, มักอายุน้อย
Cholangitis / cholangiohepatitis	Icterus เด่น, ultrasound ผิดปกติหลักที่ตับ/ทางเดินน้ำดีมากกว่าตับอ่อน
Acute hepatitis	ค่าเอนไซม์ตับสูงมาก, liver pattern เปลี่ยนชัด อาเจียนอาจร่วมแต่ไม่ปวดท้องเฉพาะที่ตับอ่อน

Treatment – Canine Pancreatitis

เป้าหมายหลักของการรักษา

ฟื้นฟู perfusion และ hydration
ควบคุมความปวด (analgesia)
ควบคุมอาเจียนและคลื่นไส้
ปรับโภชนบำบัดเพื่อลด pancreatic stimulation เช่น ให้อาหารไขมันต่ำ
จัดการภาวะแทรกซ้อน (sepsis, DIC, organ failure)

Core Therapy

1) Fluid Therapy

สถานการณ์	ตัวอย่าง Protocol	หมายเหตุ
Shock / hypotension	Crystalloid bolus (เช่น 10–20 ml/kg) ปรับตามภาวะช็อกและประเมินซ้ำ	ติดตาม HR, CRT, BP, mentation ทุกครั้งก่อนให้ bolus ซ้ำ
หลังพ้นภาวะช็อก	ให้ maintenance + deficit ตาม % dehydration (ประมาณ 40–60 ml/kg/day) และปรับตาม ongoing losses	พิจารณา colloids หรือ plasma ในรายที่มี hypoproteinemia หรือ vasculitis

2) Analgesia (สำคัญมากในสุนัข)

ยา	แนวทางขนาดยาโดยรวม	Route / Interval	หมายเหตุ
Buprenorphine	ใช้ขนาดตาม protocol โรงพยาบาล (เช่น 0.01–0.02 mg/kg)	IV/IM/SC q6–8h	ใช้ในเคสปวดระดับปานกลาง
Methadone / Hydromorphone	ตาม guideline	IV/IM	ใช้ในเคสปวดปานกลาง–รุนแรง
Fentanyl CRI	ตาม protocol CRI ของแต่ละโรงพยาบาล	IV continuous	เหมาะกับเคสรุนแรงและต้องการ pain control อย่างใกล้ชิด

ข้อควรหลีกเลี่ยง: ไม่แนะนำใช้ NSAIDs ใน acute pancreatitis (เสี่ยง GI/renal damage)

3) Antiemetics

ยา	แนวทางขนาดยา	Route / Interval	หมายเหตุ
Maropitant	ประมาณ 1 mg/kg	SC/IV/PO q24h	first-line สำหรับลดอาเจียนและคลื่นไส้
Ondansetron	ประมาณ 0.5–1 mg/kg	IV/PO q8–12h	ใช้เสริมเมื่ออาเจียนรุนแรงหรือไม่ตอบสนองต่อ maropitant
Metoclopramide	CRI ตาม protocol	IV CRI	ใช้ในเคสที่ต้องการ prokinetic effect ร่วมด้วย

4) Nutritional Support

แนวคิดใหม่เน้น early enteral nutrition แทนการงดอาหารนาน
เมื่ออาเจียนคุมได้แล้ว เริ่มให้อาหาร GI low-fat diet ในปริมาณน้อย ๆ แต่บ่อยมื้อ (small frequent meals)
ถ้าไม่กินเอง → พิจารณา naso-esophageal tube หรือ esophagostomy tube

Adjunct Therapy

1) Antibiotics

ไม่ใช้เป็น routine ในทุกเคส pancreatitis
ใช้เมื่อ:
- มี evidence ของ sepsis หรือ SIRS รุนแรง
- สงสัย cholangitis, hepatic abscess, หรือ septic peritonitis
เลือก broad-spectrum ที่ cover Gram-negative + anaerobe แล้วปรับจาก culture หากมีตัวอย่าง

2) Gastroprotectants

พิจารณาใช้ PPI (เช่น omeprazole) หรือ H₂-blocker (เช่น famotidine) ในรายที่เสี่ยง GI ulcer/erosion
เช่น shock, sepsis, ใช้ steroid/NSAID ร่วม หรือมีโรคไตร่วม

3) Antithrombotic / Anticoagulant

ใช้เฉพาะในเคสที่มีหลักฐาน hypercoagulability หรือ DIC ภายใต้การดูแลของ internal medicine/critical care

Nutritional Management ในสุนัข Pancreatitis

หลักการเลือกอาหาร

Low-fat diet: เป็นหัวใจสำคัญในการลดการกระตุ้นตับอ่อนในสุนัข
Highly digestible
โปรตีนคุณภาพดี ปริมาณเหมาะสม
หลีกเลี่ยง:
- อาหารคน, ของทอด, ขนม
- อาหารที่มีไขมันสูง

แนวทางปฏิบัติ

ระยะเฉียบพลัน: ใช้ GI low-fat diet ปริมาณน้อย ๆ แต่ให้บ่อยมื้อ
เมื่ออาการดีขึ้น: ค่อย ๆ ปรับเป็น maintenance low-fat diet ระยะยาว โดยเฉพาะในสุนัขกลุ่มเสี่ยง (เช่น Miniature Schnauzer, hyperlipidemic dogs)
ใน chronic/recurrent pancreatitis: แนะนำใช้ low-fat diet ถาวร

Monitoring & Recheck Plan

ระหว่างนอนโรงพยาบาล

ติดตาม vital signs (HR, RR, BP) และ pain score ทุก 4–6 ชั่วโมง
ประเมิน hydration status และ urine output
ติดตามอาเจียน ท้องเสีย และ appetite
ตรวจ electrolytes, PCV/TP, lactate ตามความเหมาะสม

หลังกลับบ้าน

นัด recheck ภายใน 3–7 วันแรก
ประเมิน appetite, vomiting, stool quality, energy level
ปรับยาแก้ปวดและ antiemetic ตาม clinical response
ให้คำแนะนำเรื่องการคุมอาหารไขมันต่ำอย่างเคร่งครัด

ระยะยาว (Chronic / Recurrent Pancreatitis)

อาจพิจารณา recheck Spec cPL และ ultrasound เป็นระยะในราย recurrent
ติดตามน้ำหนักและปรับโภชนบำบัดให้เหมาะสม
จัดการโรคร่วม เช่น DM, Cushing’s, hyperlipidemia ควบคู่ไปด้วย

Prognosis

Mild–moderate acute pancreatitis: พยากรณ์ค่อนข้างดี หากวินิจฉัยและให้การรักษาสนับสนุนเร็ว
Severe acute pancreatitis (SIRS / MODS): พยากรณ์ guarded ขึ้นกับการเกิด multiple organ dysfunction และการตอบสนองต่อการรักษา
Chronic/recurrent pancreatitis: ต้องควบคุมด้วย low-fat diet + pain control เป็นระยะ พยากรณ์ระยะยาวขึ้นกับความถี่ของ flare และโรคร่วม (DM, Cushing’s, dyslipidemia)

เปิด Vetprima DrugFilter สำหรับ Canine Pancreatitis

เปิด Vetprima Clinical Compass (Canine Pancreatitis)

References

Cridge, H., Sullivant, A. M., Wills, R. W., & Lee, A. M. (2020). Correlation of abdominal ultrasound findings, the specific canine pancreatic lipase assay, clinical severity indices, and clinical diagnosis in dogs with pancreatitis. Journal of Veterinary Internal Medicine, 34(2), 636–643.
Penninck, D. G., et al. (2013). Ultrasonographic evaluation of the canine pancreas: normal size and changes associated with pancreatitis. (อ้างอิงตามข้อความในสไลด์ “Ultrasonographic Evaluation of Canine Pancreatitis”).