แนวทางการวินิจฉัยและรักษา Parvovirus / Coronavirus Enteritis
สัตว์ที่เกี่ยวข้อง: สุนัข (โดยเฉพาะลูกสุนัข), แมวบางส่วนในกรณี coronavirus enteritis
ลักษณะโรค: การอักเสบของลำไส้อย่างรุนแรง มีอัตราการตายสูงในลูกสุนัข หากไม่ได้รับสารน้ำและการดูแลที่เหมาะสม
ข้อมูลสรุปสำคัญสำหรับใช้ในคลินิก (Clinical Cheat Sheet)
- Parvovirus: ท้องเสียรุนแรง, ถ่ายเป็นเลือด, อาเจียน, ซึมมาก, leukopenia เด่น
- Coronavirus: อาการมักเบากว่า parvo แต่หากติดร่วมกันจะรุนแรงขึ้น
- ช่วงอายุเสี่ยง: ลูกสุนัข 6 สัปดาห์ – 6 เดือน, สุนัขที่ไม่ได้ฉีดวัคซีนครบชุด
- Red Flags: ช็อก, hypoglycemia, hypothermia, neutropenia, bloody diarrhea ปริมาณมาก
- Key tests: Parvo SNAP test, CBC, glucose, electrolytes, lactate
- หลักการรักษา: Fluids + Antibiotics (เฉพาะเคสติดเชื้อระบบ) + Antiemetics + Early feeding
การวินิจฉัย
ประวัติและอาการสำคัญ
- เริ่มมีอาเจียนเฉียบพลัน → ถ่ายเป็นน้ำ → กลายเป็นถ่ายเลือด
- ซึมมาก ไม่กินอาหาร
- ลูกสุนัขที่ไม่ได้ฉีดวัคซีน / มาจากฟาร์ม / pet shop
การตรวจวินิจฉัยที่จำเป็น
- CBC: leukopenia, neutropenia เป็น hallmark ของ parvovirus
- Blood glucose: มักต่ำในลูกสัตว์ → ต้องแก้ไขทันที
- Electrolytes: hypokalemia/hyponatremia พบได้บ่อย
- PCV/TP: ประเมินระดับขาดน้ำและ protein loss
การตรวจเฉพาะทาง
- Parvo SNAP test: positive ยืนยันได้ในเกือบทุกเคส แต่ negative ในกรณีอุจจาระน้อย/ตรวจเร็วเกินไปยังไม่ Shed เชื้อ
- Ultrasound: ลำไส้บวม มีของเหลว, motility ต่ำ, mesenteric lymph node โต
Ultrasound Findings
สิ่งที่พบบ่อยใน parvo:
- ลำไส้มีของเหลวจำนวนมาก
- ผนังลำไส้บวม แต่ไม่ถึงขั้น loss of layering
- Motility ลดลงชัดเจน
- Mesenteric lymph node โต
สิ่งที่ต้องแยก DDX:
- Foreign body obstruction (หาก intestinal dilation เด่นมาก)
- Intussusception จากลำไส้อักเสบรุนแรง
ความแตกต่างระหว่าง Parvovirus และ Coronavirus
| ลักษณะ | Parvovirus | Coronavirus |
|---|---|---|
| ความรุนแรง | รุนแรงมาก | อาการเบา – ปานกลาง |
| อายุที่พบ | ลูกสัตว์เป็นหลัก | ได้ทุกอายุ |
| ลักษณะอุจจาระ | ถ่ายเป็นเลือด มีกลิ่นรุนแรง | ถ่ายเหลวสีเหลือง/เขียว |
| CBC | leukopenia เด่น | ปกติ หรือเปลี่ยนเล็กน้อย |
| การพยากรณ์โรค | อัตราตายสูงถ้าไม่ได้รับการรักษา | พยากรณ์โรคดี |
แนวทางการรักษาหลัก (ตาม WSAVA / ISCAID)
เป้าหมาย: ช็อก → ควบคุมอาเจียน → ป้องกัน sepsis → เริ่มให้อาหารเร็วที่สุด
ชุดการรักษา Parvo/Corona (Drug Protocol)
1) การให้สารน้ำ (Fluid Therapy) – หัวใจสำคัญ
| ประเภท | แนวทางให้ | หมายเหตุ |
|---|---|---|
| Balanced crystalloid | Shock dose (dog): 20–30 ml/kg bolus Repeat จนกว่าค่า perfusion ดีขึ้น Maintenance 40–60 ml/kg/day | ประเมิน lactate, mentation, CRT |
| 5% Dextrose | ปรับร่วมกับ crystalloid | แก้ hypoglycemia |
2) ยาปฏิชีวนะ (จำเป็นใน Parvo)
เนื่องจากเยื่อบุลำไส้เสียหาย → risk sepsis สูง ต้องให้ antibiotic เสมอ
| ยา | ขนาดยา | Route | Interval | ข้อแนะนำ |
|---|---|---|---|---|
| Ampicillin | 20–30 mg/kg | IV | q8h | ครอบคลุม gram+ และ anaerobes |
| Amoxicillin-clavulanate | 12.5–20 mg/kg | PO | q12h | ใช้ได้เมื่อกินอาหารได้ |
| Fluoroquinolone | 5 mg/kg | IV/PO | q24h | เพิ่มเมื่อสงสัย gram-negative sepsis |
3) ยาลดอาเจียน (Antiemetics)
| ยา | ขนาดยา | Route | Interval |
|---|---|---|---|
| Maropitant | 1 mg/kg | SC/IV | วันละครั้ง |
| Ondansetron | 0.5–1 mg/kg | IV/PO | q8–12h |
4) การระงับปวด / อุปกรณ์เสริม (Supportive Care)
- Opioids (เช่น Buprenorphine) เหมาะกับการปวดจากลำไส้อักเสบรุนแรง
- Plasma/colloid → กรณี protein ต่ำมาก
- Potassium supplementation → hypokalemia
- Early enteral feeding → ลดการสลายโปรตีนและป้องกัน bacterial translocation
5) ชนิดการให้อาหาร (Early Feeding)
| รูปแบบ | คำแนะนำ |
|---|---|
| Micro-feeding (ป้อนทีละน้อย) | เริ่มที่ 25% RER ถ้าอาเจียนเริ่มลดลง |
| Feeding tube (ใส่เมื่อจำเป็น) | เหมาะกับลูกสัตว์ที่ไม่ยอมกิน ≥ 48 ชม. |
อาหารสูตรทางเดินอาหารสำหรับลูกสัตว์
ลำดับขั้นตอนการดูแล (Clinical Workflow)
วันแรก (Day 0)
- ตรวจ Parvo SNAP
- ตรวจ CBC, glucose, electrolytes
- เริ่ม shock fluid resuscitation
- ให้ antibiotic + antiemetic
- จัดการ hypoglycemia และอุณหภูมิร่างกาย
วันถัดไป (Day 1–3)
- ประเมินความดันโลหิต / hydration 4–6 ชม.
- ติดตาม CBC ทุก 24–48 ชม.
- เริ่ม micro-feeding เมื่ออาเจียนลดลง
ช่วงฟื้นตัว (Day 3–7)
- อาการมักดีขึ้นหากได้รับการดูแลอย่างถูกต้อง
- กินได้มากขึ้น ถ่ายเริ่มเป็นรูป
- พิจารณาเปลี่ยนเป็น OPD เมื่อกินได้ดี อาเจียนหยุด
การติดตามผล (Monitoring)
สำหรับเคส Parvo
- CBC ทุก 1–2 วัน
- ประเมินระดับน้ำตาลในเลือด
- อุณหภูมิ, respiration rate
- การตอบสนองต่อสารน้ำและยาปฏิชีวนะ
ข้อควรระวัง
- Intussusception พบได้ในลูกสุนัข → ถ้าอาเจียนไม่ดีขึ้นหรือมี mass effect
- ห้ามใช้ NSAIDs เพราะเสี่ยง GI ulcer สูง
แยกโรคที่มีอาการใกล้เคียง (Differential Diagnosis)
| โรค | ลักษณะแยกสำคัญ |
|---|---|
| Hemorrhagic gastroenteritis (AHDS) | PCV > 55% + TP ต่ำ |
| Pancreatitis | มี abdominal pain, cPL สูง |
| Foreign body obstruction | vomiting เด่นมาก ไม่ถ่าย, GI dilation ชัด |
เปิดระบบเลือกยา Vetprima Clinical Compass (DrugFilter)
เปิด DrugFilter สำหรับ Parvovirus Enteritis
