แนวทางการวินิจฉัยและรักษา Canine Pancreatitis (ตับอ่อนอักเสบในสุนัข)
สัตว์ที่เกี่ยวข้อง: สุนัขทุกวัย โดยเฉพาะพันธุ์เสี่ยง เช่น Miniature Schnauzer, Yorkshire Terrier, Poodle
ลักษณะโรค: มักเกิดเฉียบพลันจากการกระตุ้นการหลั่งเอนไซม์ตับอ่อนมากผิดปกติ ส่งผลให้เกิดการอักเสบของเนื้อเยื่อตับอ่อนและอวัยวะข้างเคียง
ข้อมูลสรุปสำคัญสำหรับใช้ในคลินิก (Clinical Cheat Sheet)
- อาการหลัก: อาเจียน, ปวดท้อง, เบื่ออาหาร, ซึม, ท้องเสีย, ไข้
- ปัจจัยเสี่ยง: อาหารไขมันสูง, obesity, hyperlipidemia, steroid use, endocrine disease (Cushing, DM)
- การตรวจสำคัญ: cPL (Spec cPL), Ultrasound, CBC/chemistry, triglyceride
- หัวใจหลักของการรักษา: Fluid resuscitation + Pain control + Antiemetics + Early feeding + Low-fat diet
- ยาปฏิชีวนะ: ไม่จำเป็นสำหรับ routine pancreatitis (sterile inflammation) ยกเว้นกรณีมี infection/sepsis
การวินิจฉัย
ประวัติและอาการ (History & Clinical Signs)
- อาเจียนฉับพลันหรือเป็นซ้ำ
- ปวดท้อง ลักษณะยืน “praying position”
- ท้องเสีย, เบื่ออาหาร, ไข้
- อาจมีภาวะ dehydration หรือช็อกในเคสรุนแรง
การตรวจพื้นฐานที่ควรทำ
- CBC: leukocytosis, neutrophilia
- Biochemistry: ALT/ALP เพิ่มเล็กน้อย, triglyceride สูงในบางราย
- Electrolytes: hypokalemia, metabolic acidosis
- Glucose: hyperglycemia จาก stress หรือ DM
การตรวจเฉพาะทาง (Specific Diagnostics)
cPL (Spec cPL)
ค่าปกติเป็นไปตามแต่ละเครื่องตรวจ
- ปกติ: < 200 μg/L
- Borderline: 200–400 μg/L
- Pancreatitis: > 400 μg/L
Ultrasound Criteria ของตับอ่อน
ลักษณะสนับสนุน pancreatitis:
- ตับอ่อนบวม hypoechoic
- peripancreatic fat มีความ hyperechoic (fat inflammation)
- fluid accumulation รอบตับอ่อน
- duodenum motility ลดลง
สิ่งที่ช่วยแยกโรค:
- mass lesion → แยก neoplasia
- intestinal dilation → foreign body หรือ GDV
- gallbladder/bile duct abnormal → cholecystitis
ระดับความรุนแรงของโรค (Severity Assessment)
| ระดับ | ลักษณะอาการ |
|---|---|
| Mild | อาเจียนเล็กน้อย, กินได้บ้าง, vital sign ปกติ |
| Moderate | อาเจียนปานกลาง, ปวดท้อง, dehydrated |
| Severe | ช็อก, electrolyte ผิดปกติรุนแรง, hypoglycemia, tachycardia |
แนวทางการรักษาหลัก (Treatment Algorithm)
- แก้ไขภาวะขาดน้ำ/ช็อกทันที
- ควบคุมความปวด
- ลดอาเจียน
- ให้อาหารเร็วที่สุดภายใน 24–48 ชม.
- ควบคุมไขมันในเลือดในรายที่มี hyperlipidemia
- ใช้ยาปฏิชีวนะเฉพาะกรณีจำเป็น
ชุดการรักษา Canine Pancreatitis (Drug Protocol)
1) การให้สารน้ำ (Fluid Therapy)
| ชนิด | แนวทางให้ | หมายเหตุ |
|---|---|---|
| Balanced crystalloid (LRS/Plasmalyte) | Shock dose: 20–30 ml/kg bolus Maintenance: 40–60 ml/kg/day ปรับตาม dehydration และ perfusion | ติดตาม lactate, CRT, mentation |
| Potassium supplementation | ปรับตามค่า K+ | hypokalemia พบได้บ่อยเมื่ออาเจียนเยอะ |
2) การระงับปวด (Analgesia)
| ยา | ขนาดยา | Route/Interval | หมายเหตุ |
|---|---|---|---|
| Methadone | 0.2–0.5 mg/kg | IV/IM q4–6h | first-line ระงับปวดระดับกลาง–รุนแรง |
| Buprenorphine | 0.01–0.02 mg/kg | IV/IM/SC q6–8h | ใช้ในรายปวดปานกลาง |
| Lidocaine CRI (สุนัขเท่านั้น) | 25–50 μg/kg/min | IV infusion | ช่วยลด visceral pain และ prokinetic เล็กน้อย |
3) ยาลดอาเจียน (Antiemetics)
| ยา | ขนาดยา | Route | Interval |
|---|---|---|---|
| Maropitant | 1 mg/kg | SC/IV | q24h |
| Ondansetron | 0.5–1 mg/kg | IV/PO | q8–12h |
| Metoclopramide CRI | 1–2 mg/kg/day | IV infusion | improves gastric emptying |
4) ยาปฏิชีวนะ (เฉพาะเมื่อมีข้อบ่งชี้)
ข้อบ่งชี้ใช้อันติไบโอติก: มีไข้สูง, leukocytosis เด่น, เยื่อบุลำไส้เสียรุนแรง (GI translocation risk), SIRS/sepsis
| ยา | ขนาด | Interval | หมายเหตุ |
|---|---|---|---|
| Ampicillin | 20–30 mg/kg IV | q8h | ครอบคลุม gram+ และ anaerobes |
| Enrofloxacin (หรือ fluoroquinolone) | 5 mg/kg | q24h | เพิ่มเมื่อสงสัย gram-negative involvement |
5) การจัดการไขมันในเลือด (กรณี Hyperlipidemia)
- อาหาร low-fat เป็นหลัก
- omega-3 supplement ช่วยลดการอักเสบ
- ในราย triglyceride สูงมาก > 1000 mg/dL → พิจารณาใช้ fibrate ตามดุลยพินิจ
6) อาหารและโภชนบำบัด (Nutritional Management)
- ให้อาหารภายใน 24–48 ชม. เมื่ออาเจียนลดลง
- เริ่มจาก low-fat GI diet
- แบ่งเป็นมื้อเล็ก 3–6 มื้อ/วัน
- หลีกเลี่ยงขนมและอาหารไขมันสูง 100%
แผนการติดตาม (Monitoring)
- hydration และ perfusion ทุก 4–6 ชั่วโมง
- electrolytes ทุก 12–24 ชั่วโมงจนกว่าจะคงที่
- pain score ประเมินทุกวัน
- ติดตามค่า triglyceride ในสุนัขพันธุ์เสี่ยง
- ตรวจ cPL ซ้ำในรายเรื้อรังหรือ relapse
แยกโรคที่มีอาการคล้ายกัน (Differential Diagnosis)
| โรค | ลักษณะเด่น |
|---|---|
| GI foreign body | อาเจียนอย่างเดียว, ลำไส้ขยายใน US |
| Cholangitis/Cholecystitis | มีอาการดีซ่านร่วม, gallbladder wall หนา |
| Acute hemorrhagic diarrhea syndrome (AHDS) | ถ่ายเลือดมาก, PCV สูง TP ต่ำ |
| Peritonitis | pain รุนแรง, free fluid ชัดเจนใน US |
เปิดระบบเลือกยา Vetprima Clinical Compass (DrugFilter)
เปิด DrugFilter สำหรับ Canine Pancreatitis
