แนวทางการวินิจฉัยและรักษา Feline Pancreatitis (ตับอ่อนอักเสบในแมว)
สัตว์ที่เกี่ยวข้อง: แมวทุกวัย โดยเฉพาะแมวสูงวัยหรือมีโรคระบบ GI/ตับร่วม
ลักษณะโรค: มักเป็นชนิดเรื้อรัง (chronic) มากกว่าเฉียบพลัน และมักเกิดร่วมกับ IBD + Cholangitis เรียกรวมว่า Triaditis
ข้อมูลสรุปสำคัญสำหรับใช้ในคลินิก
- อาการหลัก: เบื่ออาหาร, ซึม, อาเจียนหรือไม่อาเจียนก็ได้, น้ำหนักลด, ขาดน้ำ
- สัญญาณที่พบได้บ่อย: อุณหภูมิร่างกายต่ำ, dehydration, pain ท้องส่วน cranial
- โรคที่มักพบร่วม: IBD, Cholangitis (NC/LC), Hepatic lipidosis, DM
- การตรวจสำคัญ: fPL (Spec fPL), Ultrasound, CBC/chem, Cobalamin
- หัวใจหลักของการรักษา: Pain control + Antiemetics + Assisted feeding + Correction of dehydration/electrolytes
- ยาปฏิชีวนะ: ใช้เฉพาะกรณีสงสัย infection หรือมี cholangitis ร่วม
การวินิจฉัย
ประวัติและอาการ (History & Clinical Signs)
- เบื่ออาหารหลายวัน
- อาเจียนบ้างหรือไม่อาเจียนเลย (แตกต่างจากสุนัข)
- น้ำหนักลด, ขนหยาบ, ไม่ดูแลขน
- อาจพบ mild icterus หากมี cholangitis
การตรวจพื้นฐานที่ควรทำ
- CBC: อาจพบ leukocytosis หรือ normal
- Biochemistry: ALT/ALP สูงเล็กน้อย, hyperbilirubinemia หากมี hepatobiliary disease
- Cobalamin: มักต่ำในรายเรื้อรังหรือมี CE/IBD ร่วม
- Glucose: ประเมินร่วมกับ DM
การตรวจเฉพาะทาง (Specific Diagnostics)
fPL (Spec fPL)
ค่าปกติขึ้นกับเครื่องที่ใช้ตรวจ
- ค่าปกติ: < 3.5 μg/L
- Suspicious zone: 3.5–5.3 μg/L
- Pancreatitis content: ≥ 5.4 μg/L สนับสนุนการวินิจฉัย
Ultrasound ของตับอ่อน (Ultrasound Criteria)
ลักษณะที่พบได้บ่อยใน Feline pancreatitis:
- ตับอ่อนมีความเป็น hypoechoic เมื่อเทียบกับตับ
- peripancreatic fat hyperechoic → แสดงการอักเสบ
- ท่อน้ำดีหรือต่อมน้ำเหลือง hepatic/mesenteric โตร่วม
- ลำไส้ใกล้เคียงเคลื่อนไหวช้าลง (ileus เฉพาะที่)
สิ่งที่ช่วยแยกจากโรคอื่น:
- หากเห็น mass ชัด → ต้องแยก neoplasia เช่น lymphoma
- เม็ดเลือดขาวสูงมาก + ไข้ → อาจมี cholangitis/bacterial component
ความสัมพันธ์กับกลุ่มโรค Triaditis
แมวมีโครงสร้างท่อน้ำดี + ตับอ่อน + ลำไส้เล็กที่เชื่อมกัน จึงอักเสบพร้อมกันได้ง่าย
| โรคร่วม | ลักษณะสำคัญ | ผลต่อแนวทางรักษา |
|---|---|---|
| IBD | มีลำไส้อักเสบเรื้อรัง | อาจต้องเสริม prednisolone ระยะยาว |
| Cholangitis (NC/LC) | ตับอักเสบ/ดีซ่าน | อาจต้องใช้ UDCA / antibiotics |
| Hepatic lipidosis | เบื่ออาหารนาน | ต้องให้อาหารทาง feeding tube |
แนวทางการรักษาหลัก
- จัดการความปวด (Analgesia)
- ลดอาเจียนและคลื่นไส้
- ให้สารน้ำและแก้ไข electrolyte
- เริ่มให้อาหารอย่างปลอดภัยเร็วที่สุด
- เสริม Cobalamin, Probiotic
- พิจารณายาปฏิชีวนะเฉพาะรายที่มี evidence ของ infection หรือ cholangitis
ชุดการรักษา Feline Pancreatitis (Drug Protocol)
1) การให้สารน้ำ (Fluid Therapy)
| ชนิด | แนวทางให้ | หมายเหตุ |
|---|---|---|
| Balanced crystalloid | 40–60 ml/kg/day + ปรับตาม dehydration | ประเมิน perfusion, mentation และค่า electrolyte ร่วม |
| Potassium supplementation | ตามระดับ K+ ในเลือด | hypokalemia พบได้บ่อยในแมวที่ไม่กินอาหาร |
2) ยาระงับปวด (Analgesics)
| ยา | ขนาดยา | Route/Interval | หมายเหตุ |
|---|---|---|---|
| Buprenorphine | 0.01–0.02 mg/kg | IV/IM/SC หรือ Buccal q6–8h | first-line ในแมว ปลอดภัยและมีประสิทธิภาพ |
| Methadone/Butorphanol | ตาม guideline | ให้ตามความรุนแรง | ใช้เป็น second-line |
3) ยาลดอาเจียน (Antiemetics)
| ยา | ขนาดยา | Route | Interval |
|---|---|---|---|
| Maropitant | 1 mg/kg | SC/IV | q24h |
| Ondansetron | 0.5–1 mg/kg | IV/PO | q8–12h |
| Metoclopramide CRI | 1–2 mg/kg/day | IV infusion | มีผล prokinetic → เหมาะกับ GI stasis |
4) การใช้ยาปฏิชีวนะ (เฉพาะเคสจำเป็น)
ให้เฉพาะเมื่อ: มีไข้, leukocytosis สูง, มี cholangitis ร่วม, หรือพบ evidence การติดเชื้อ
| ยา | ขนาด | Interval | หมายเหตุ |
|---|---|---|---|
| Amoxicillin-clavulanate | 12.5–20 mg/kg PO | q12h | ครอบคลุม gram+ และ anaerobes |
| Metronidazole | 7.5 mg/kg PO | q12h | ใช้เมื่อมี GI bacterial overgrowth |
5) การเสริม Pancreatic enzyme
- Pancreatin: 250 mg / 5 kg
- Cobalamin: 250 μg/ตัว SC สัปดาห์ละครั้ง × 4–6 สัปดาห์
- Probiotic: ให้ต่อเนื่อง 4–8 สัปดาห์ช่วยฟื้น microbiome
ผลิตภัณฑ์เอ็นไซม์เสริมอาหาร PANCREATIN ( Pre+Probiotic+Cobalamin)
การให้อาหาร (Nutritional Management)
ในแมว “ขนาดโมเลกุลโปรตีน” อาจมีผลต่อการอักเสบของตับอ่อนมากกว่า “ปริมาณไขมัน” ดังนั้นอาหารสูตรโปรตีนไฮโดรไลซ์(hydrolyzed protein) จึงถูกแนะนำให้ใช้ในแมวที่มีภาวะตับอ่อนอักเสบเพราะอาจลดการกระตุ้นการหลั่งเอนไซม์จากตับอ่อนได้
หลักการสำคัญ: แมวที่ไม่กินอาหารนาน 48–72 ชม. เสี่ยง hepatic lipidosis ต้องให้อาหารโดยเร็ว
แนวทางการให้อาหาร
- เริ่มที่ 25–33% RER → เพิ่มทีละน้อยภายใน 2–3 วัน
- เลือกอาหารย่อยง่าย ไขมันปานกลาง–ต่ำ
- หลีกเลี่ยงการบังคับป้อนที่ทำให้แมวเครียด
Feeding Tube เมื่อใดควรใช้
- ไม่กินอาหารเลย ≥ 48 ชม.
- ซึมมาก / hepatic lipidosis
- on-and-off anorexia จาก pancreatitis เรื้อรัง
แผนการติดตาม (Monitoring & Recheck)
- ประเมิน hydration ทุก 4–6 ชั่วโมง
- ตรวจ electrolytes และ glucose ถ้าจำเป็น
- ประเมิน pain score ทุกวัน
- ตรวจ fPL ซ้ำในรายเรื้อรังหรืออาการไม่ดีขึ้นใน 2–4 สัปดาห์
- ประเมินน้ำหนักทุกสัปดาห์
แยกโรคที่มีอาการคล้ายกัน (Differential Diagnosis)
| โรค | ลักษณะเด่น |
|---|---|
| Triaditis | มีอาการ IBD + Cholangitis ร่วม |
| Hepatic lipidosis | แมวอ้วน/ไม่กินอาหาร, ตับโต |
| GI foreign body | อาเจียนรุนแรง ไม่ถ่าย |
| Neoplasia (lymphoma) | ลำไส้หนาแบบผิดปกติ, LN โตมาก |
เปิดระบบเลือกยา Vetprima Clinical Compass (DrugFilter)
เปิด DrugFilter สำหรับ Feline Pancreatitis
